Tác giả: Science and Soul
Một người sống sót sau thảm họa Holocaust, một nhà tâm lý học tiên phong và một triết gia Thiền tông xuất thân từ những thế giới hoàn toàn khác biệt. Tuy nhiên, tất cả họ đều cùng công nhận về những gì làm cho cuộc sống trở nên đáng sống.
...Gần một thế kỷ trước, ba trong số những nhà tư tưởng có tầm ảnh hưởng nhất của thời hiện đại—Viktor Frankl, Carl Jung và Alan Watts—đã tiếp cận bí ẩn này từ những hướng hoàn toàn khác nhau.
Một người sống sót qua các trại tập trung của Đức Quốc xã. Một người dành cả đời để khám phá thế giới vô thức. Một người truyền bá triết lý phương Đông cho thế giới phương Tây. Khác biệt về văn hóa. Khác biệt về nghề nghiệp. Khác biệt về niềm tin. Thế nhưng họ liên tục đi đến những kết luận giống nhau đến kinh ngạc. Không phải về thành công. Không phải về hạnh phúc. Mà là về những cái bẫy tâm lý tiềm ẩn đã lặng lẽ đánh cắp toàn bộ cuộc đời của một con người.
Hầu hết mọi người không phớt lờ những bài học này vì chúng khó. Họ phớt lờ chúng vì việc chấp nhận chúng sẽ đòi hỏi họ phải trở thành một con người hoàn toàn khác.
Dưới đây là năm nguyên tắc mà tất cả họ dường như đã khám phá ra.
Quy tắc 1: Ngừng tìm kiếm Hạnh phúc. Hãy tìm kiếm Ý nghĩa.
Văn hóa hiện đại đã thuyết phục chúng ta rằng hạnh phúc là mục tiêu tối thượng.
Frankl lại tin vào điều ngược lại.
Con người có thể sống sót qua những đau khổ tột cùng nếu họ biết lý do tại sao mình lại phải chịu đựng.
Nếu không có ý nghĩa, ngay cả sự thoải mái cũng bắt đầu trở nên không thể chịu đựng nổi.
Jung quan sát thấy rằng nhiều chứng rối loạn tâm lý không đơn thuần là bệnh lý—chúng là những cuộc khủng hoảng về ý nghĩa.
Watts lập luận rằng theo đuổi hạnh phúc cũng giống như cố gắng dùng tay để làm phẳng mặt nước. Càng cố đuổi theo, nó càng trượt ra xa.
Điều này giải thích một nghịch lý kỳ lạ của cuộc sống hiện đại. Chưa bao giờ con người có nhiều sự tiện nghi đến vậy. Cũng chưa bao giờ có nhiều người nói rằng họ cảm thấy trống rỗng đến vậy.
Có lẽ vấn đề không phải là cuộc sống đã trở nên khó khăn hơn. Có lẽ chúng ta đã nhầm lẫn giữa khoái lạc và mục đích.
Ý nghĩa thường xuất hiện dưới lớp vỏ bọc của trách nhiệm.
Quy tắc 2: Những gì bạn từ chối đối mặt, cuối cùng sẽ kiểm soát bạn
Đa số mọi người nghĩ rằng sự né tránh sẽ bảo vệ họ.
Tâm lý học lại nói điều ngược lại.
Jung đã đưa ra một lập luận nổi tiếng rằng những gì còn nằm trong vô thức sẽ không biến mất—nó định hình cuộc đời bạn từ phía sau bức màn.
Frankl đã chứng kiến những người bị giam cầm về thể xác nhưng nội tâm vẫn hoàn toàn tự do. Trong khi những người khác sống trong tự do nhưng lại trở thành tù nhân của nỗi sợ hãi.
Watts liên tục cảnh báo rằng việc chống cự lại thực tại sẽ tạo ra đau khổ vượt xa nỗi đau ban đầu. Cảm xúc mà bạn kìm nén. Cuộc trò chuyện mà bạn trì hoãn. Nỗi đau buồn mà bạn chưa bao giờ vượt qua. Sự bất an mà bạn giấu kín dưới lớp vỏ của thành tựu. Không có điều gì trong số đó tan biến cả. Nó chỉ đơn giản là chuyển hóa dưới một dạng thức khác.
Lo âu.
Kiệt sức.
Chủ nghĩa hoàn hảo.
Sự kiểm soát.
Con quái vật không nằm dưới gầm giường. Nó ở bên trong căn phòng mà bạn từ chối bước vào.
Quy tắc 3: Bản sắc (Identity) của bạn linh hoạt hơn bạn nghĩ
Một trong những câu nói nguy hiểm nhất là:
“Bản tính tôi vốn là vậy rồi.” Nghe có vẻ như sự chấp nhận bản thân. Nhưng thường thì, đó là sự đầu hàng.
Jung tin rằng cái tôi không hề cố định. Nó liên tục mở ra thông qua một quá trình hội nhập kéo dài suốt đời.
Frankl khẳng định rằng ngay cả trong những điều kiện kinh hoàng nhất, con người vẫn giữ lại một quyền tự do duy nhất: Quyền tự do lựa chọn cách phản ứng của chính mình.
Watts thách thức quan điểm cho rằng cái tôi bị cô lập mới là con người thật của chúng ta. Bản sắc của bạn không phải là một nhà tù. Nó là một câu chuyện. Và các câu chuyện đều có thể được viết lại.
Tương lai không được tạo ra bằng cách khám phá bản thân. Nó được tạo ra bằng cách trở thành một người mà quá khứ của bạn không thể nào dự đoán được.
Quy tắc 4: Cuộc sống bắt đầu thay đổi khi bạn ngừng cố gắng kiểm soát mọi thứ
Sự kiểm soát mang lại cảm giác an toàn. Nhưng nó cũng trở nên vắt kiệt sức lực.
Chúng ta cố gắng kiểm soát kết quả.
Những người khác.
Thời gian.
Tiền bạc.
Danh tiếng.
Và cả chính suy nghĩ của chúng ta.
Kết quả là gì?
Sự căng thẳng triền miên.
Watts lập luận rằng cố gắng kiểm soát cuộc sống giống như cố gắng nín thở mãi mãi. Cuối cùng, thực tại vẫn sẽ chiến thắng.
Frankl phân biệt rạch ròi giữa những gì thuộc về định mệnh và những gì thuộc về sự lựa chọn cá nhân.
Jung tin rằng sự trưởng thành về mặt tâm lý không đến từ việc làm chủ thế giới, mà từ cách chúng ta liên kết với sự bất định một cách khác biệt.
Trớ trêu thay, sự kiên cường lại phát triển ngay tại điểm mà sự chắc chắn kết thúc.
Bạn không thể kiểm soát cuộc sống. Nhưng bạn có thể trở thành kiểu người không còn cần đến sự chắc chắn trước khi hành động.
Quy tắc 5: Nhà tù lớn nhất là nơi bạn không thể nhìn thấy
Nhà tù nguy hiểm nhất hiếm khi có những bức tường. Nó chứa những định kiến.
Rằng giá trị của bạn phụ thuộc vào thành tựu.
Rằng mọi người đang phán xét bạn.
Rằng thành công đảm bảo cho sự mãn nguyện.
Rằng sự thoải mái đồng nghĩa với an toàn.
Những niềm tin này lặng lẽ định hình sự nghiệp, các mối quan hệ, và toàn bộ bản sắc cá nhân.
Jung kêu gọi việc biến vô thức thành ý thức.
Frankl khuyến khích mọi người hãy trả lời cuộc sống thay vì đòi hỏi câu trả lời từ nó.
Watts nhắc nhở chúng ta rằng nhiều vấn đề ta cảm nhận được đang tồn tại chỉ vì ta đã nhầm lẫn suy nghĩ của chính mình với thực tại.
Hầu hết mọi người dành hàng thập kỷ để cố gắng thoát khỏi những hoàn cảnh bên ngoài. Ít ai nhận ra rằng họ đang mang theo nhà tù bên mình.
Tự do không bắt đầu khi môi trường của bạn thay đổi. Nó bắt đầu khi nhận thức của bạn thay đổi.
Sự thật phũ phàng
Mọi người thường hỏi bí quyết để có một cuộc sống ý nghĩa là gì.
Có lẽ đó là một câu hỏi sai.
Câu hỏi tốt hơn là:
Ảo tưởng nào mà bạn vẫn đang cố bảo vệ?
Frankl không hứa hẹn một cuộc sống không có nỗi đau.
Jung không hứa hẹn một cuộc đời đơn giản.
Watts chắc chắn không hứa hẹn sự chắc chắn.
Thay vào đó, họ chỉ ra một điều gì đó vừa khó khăn hơn nhưng cũng giải phóng con người nhiều hơn.
Cuộc sống không phải là thứ để bạn chinh phục. Nó là thứ để bạn tham gia vào.
Bi kịch không nằm ở chỗ cuộc đời quá ngắn ngủi. Bi kịch nằm ở chỗ nhiều người không bao giờ thực sự sống vì họ quá bận rộn bảo vệ phiên bản của chính mình mà họ đã tạo ra từ nhiều năm trước. Mỗi ngày bạn trì hoãn việc đối mặt với sự thật đó, vô thức lại viết thêm một trang khác cho tương lai của bạn.
Câu hỏi không còn là liệu cuộc sống của bạn có thay đổi hay không. Chắc chắn nó sẽ thay đổi.
Câu hỏi duy nhất là liệu bạn sẽ lựa chọn sự thay đổi đó—hay chờ đợi cho đến khi cuộc sống chọn điều đó thay bạn.
